شدم از ديدن علامت شير و خورشيد در بيرق كشتى . از كرجى به واسطهء پلكان چوبى وارد كشتى شديم . به‌نظر من كه هيچ كشتى نديده بودم ، خيلى جلوه كرد . همه جايش را با آنكه باران مىآمد ، گرديديم . فرمانده اين كشتى سرهنگى است كه پدرش هم فرمانده همين كشتى بوده . در حقيقت كپيتانى اين كشتى ارثا به اين شخص رسيده نه علما . كشتى كوچكى است ، قشنگ است . فقط محض تشريفات است ، براى ورود سفرا و غيره . ماشين اين كشتى به قول سرهنگ قوت صد اسب دارد ولى گويا از پنجاه اسب زياده نباشد . از پيره‌بازار تا انزلى چهار فرسنگ است . يك ساعت به غروب آفتاب مانده وارد انزلى شديم . لتكا و كرجيها و كشتيهاى باركش بادبانى در كنارهء انزلى زياد ايستاده بود . كشتى شاهى بوقى زده كم‌كم ايستاد . پياده شديم . محترمين انزلى تا آنجا كه كشتى ايستاد جلو آمده بودند . از بازار انزلى كه تقريبا بيست سى دكان كثيف لجن‌آلوده است گذشته وارد باغ دولتى شديم . باغ بدى نيست . همهء باغ درخت مركّبات است . بسيار كهنه و بارور . در اين باغ سه دست عمارت دولتى است . يكى را عمارت معتمدى مىگويند كه در زمان سلطنت فتحعلى شاه قاجار ، منوچهر خان معتمد الدوله براى دولت ساخته و تقريبا چهل اتاق و دالانها و ايوانها دارد . بنايش سه مرتبه است . يكى هم برج معروف به شمس العماره است و ميرزا حسين خان مشير الدوله سپهسالار ، در زمان سلطنت ناصر الدين شاه قاجار شهيد ساخته است . يكى هم عمارت صدرى است كه روبروى عمارت معتمدى لب آب دريا ساخته شده است . اين هم از بناهاى ميرزا حسينخان مشير الدوله است كه زمان صدارتش براى دولت ساخته است و قونسول روس همه ساله به اين عمارت صدرى ييلاق مىآيد و حال آنكه نه ملك دولتش است و نه مال خودش است و نه اجاره مىكند . عمارات اين باغ همه رو به خرابى و انهدام است . اگر تعمير نشود شايد تا ده سال ديگر كليتا معدوم شود . جز عمارت صدرى كه قونسول روس البته براى ييلاق خودش همه ساله تعمير كرده نخواهد گذاشت خراب بشود . با آقاى حسين پاشا خان و ساير آقايان و احباب كه نوزده نفر بوديم رفتيم در مراتب فوقانى عمارت معتمدى . فوق‌العاده باصفا و خوش‌منظر است . دهنهء دريا طور غريبى جوشان كه صداى غليان و خروشش همه جاى انزلى مىآيد . ( در